Maraming Salita

Image of two persons talking

Iba iba rin ang dami at anyo ng mga salitang kinalakhan natin/ blog.mediaengage.org

 

Sa probinsya namin, somewhere in Southern Tagalog, ang mga tao ay maraming salita. Maraming paano? Maraming paglalarawan ang ginagamit para sa isang bagay lang o pangyayari. Kung mabuti ba ito o masama, hindi ko masabi… Ang alam ko, pag nalalaman ang ganito ng iba, nagugulat sila, naasiwa o kaya ay naaadwa. Ang naaadwa, ang ibig sabihin, narurumi. Ang dami raw pa-etchos, isa lang naman ‘yon.  May ilan ding taong natutuwa, mabulaklak raw. Pero, ilan lang silang gano’n ang reaksyon. Mas marami ang asar, as in…

 

Bibigyan ko kayo ng halimbawa. Ang salitang naputol ay iba sa napatid, nabali, napigtal, nalagot, nasira, nawasak at natuluyan. May kaugnayan sa isa’t isa ang mga salitang ito, magkakamag-anak, kung tutuusin. Pero, para sa mga taga-amin, sila ay may mga pagkakaiba pa rin. Ang naputol ay karaniwang tumutukoy sa sangang naputol ng hindi sinasadya o inaasahan.  O, kaya naman, sa ugnayan ng mga tao, tulad ng sa communication line o linyang naputol, for some reason.

Ang napatid ay karaniwang tumutukoy sa tali o mga bagay na ang assumption ay magkakarugtong o tuluy-tuloy ngunit, ayon nga, sa kung anong kadahilanan, napatid. Pag sinabi namang nabali, ang ibig sabihin, nag-bend o hinutok at bumigay. Bale, hindi nakayanan ng bagay ang pwersang nagtutulak, humahatak o nagpapabigat dito kaya ayon, nabali. Karaniwang matitigas o malulutong na bagay ang sinasabing nababali, gaya ng ruler. Ang halimbawa ng gamit nito, “Nabali ang sanga sa lakas ng hampas ng hangin.”

 

Ang napigtal ay mas madalas gamitin para ilarawan ang pagwalay ng dahon, dahon ng halaman o dahon ng tsinelas. Ang mga iyan ang sinasabing napipigtal. Pwede ring buhay, buhay na napigtal. Pag sinabing napigtal, parang ang assumption, humiwalay ang isang bagay mula sa dati nitong pinagkakabitan, bumitaw sa pwesto o nag-detach, kumbaga. Matapos ang isang panahon, ang isang pagkakarugtong o koneksyon ay napipigtal maaring dahil sa pagkahinog, pagtanda o pagkapagod.

Ang nalagot naman, karaniwan nating naririnig at nababasang tumutukoy sa tali at sa buhay ng isang bagay, hayop o tao. Tulad ng pagsasabing nalagot ang lubid. O, di kaya naman, nalagot na ang hininga ng isang tao. Ang tinutuntungan nito, mayroong sinulid o taling siyang gumagapos o nagkakabit, nagba-bind, ‘ika nga. Sa kaso ng buhay, ang hiningang nagba-bind sa tao sa buhay ang mismong tinutukoy.

 

Ang nasira ay isang pangkalahatang salitang maraming maaring naging dahilan. Halimbawa, dahil naputol ang isang kable, maaring hindi na umandar ang isang makina. Nasira na. Maaring dahil may nabulok na parte, kaya hindi na uubra. Sira na. Maaring dahil kinalawang. Maaring dahil nabali ang isang turnilyo nito, kaya ayaw nang umandar at sa gayo’y nasira na. Maaring dahil napatid ang isang kawad na instrumental para gumana ang buong aparato. Maraming pwedeng dahilan ng pagkasira ng isang ugnayan o bagay.

Pag sinabi namang nawasak, ibig sabihin, hindi simple ang pagkasira kundi sirang-sira. Maaring nag-explode o nag-implode ng matindi. Mas malamang, hindi na maaring kumpunihin o ibalik sa dati ang bagay na nawasak. Iba ito sa simpleng napatid, naputol o napigtal. Ang mga huling salita, kung minsan ay nangangahulugang maari pang ikabit muli, idugtong o di kaya ay palitan ang bahagi. Pag nawasak na, ang ibig sabihin sa Ingles, totalled.

 

Pag natuluyan naman, ang ibig sabihin, bumigay. Ang assumption nito, may breaking point ang mga bagay-bagay. Usapang flexibility, malleability and resiliency ito. Sa mahabang panahon, maaaring indahin ang kakulangan, sira o nipis ng isang parte. Subalit sa isang punto, maaring hindi na rin kayanin. Sa gayon, mangyayari rin ang break o pagkaputol. Ang kaibahan nito sa mga naunang salita, may pagkilalang mangyayari ang pagkaputol o pagkapatid. Tulad halimbawa ng isang lumang tsinelas na anumang oras, maaring mapigtal at sa gayo’y matuluyan.

 

image of a ruined flip flop

Tsinelas ang isa sa madalas na napipigtal/ formspring.me – tsinelas ni mang kulas

Kaya sa amin, pwede mong sabihing “Kanina, napatid ako sa sangang nakausli sa daan, kaya napigtal ang dahon ng aking tsinelas. Sabagay, luma na rin. Ngayong natuluyan na’y pwede nang bumili ng kapalit.” Hindi mo pwedeng sabihing nasira lang ang sapin mo sa paa. Pag gayon kasi, tatanungin kang maigi ng kausap mo kung bakit at paano iyon nasira. Hindi rin pwedeng sabihin mong nalagot. Ang nalalagot kasi, iyong bagay na pirming nakatali, tulad ng duyan. At, hindi pwedeng sabihing nabali, mapwera kung ang suot mo sa paa, bakya. Ayon…

 

Sa lugar namin, may degree at variation lagi ang mga salita. Mayroon din silang temperature, moods and hues. Pag nakikipag-usap ka roon, kailangang mailarawan mo ang prosesong dinaanan at pupuntahan ng mga salitang iyong binabanggit. Kung hindi, malabong maintindihan ka ng kausap mo. Iisipin nila, meron kang ayaw sabihin sa kanila. O, kaya naman, nag-iinarte ka. Kahit wala naman, kahit hindi. Kaya dapat precise ang mga salitang iyong gagamitin. Kumbaga, andoon na sa pinili mong salita ang solusyon sa problema o usaping iyong inilalatag.

 

Damusak. Narinig nyo na ba ang salitang ito? May salitang ganyan sa amin at madalas iyang gamitin ng mga taga-roon. Mess ang ibig sabihin nito. Pero hindi ito simpleng mess kundi kalat na may kasama pang tubig. Bale, marumi na’t makalat, basa pa. Iyon ang ibig sabihin ng damusak. Iyan ang laging sinasabi sa aming mga bata noong maliliit pa, hwag raw kaming mag-damusak doon sa may kusina. Pero dahil mga bata nga at makukulit, nagagawa pa rin namin. Hala, beautiful mess rin ang kinalalabasan namin pagkatapos, hehe… :)