Ano nga ba ang binabalikan natin sa nakalipas?/ atributeoflove.wordpress.com

Para ito sa mga mahihilig o kaya ay nangangahas na magbalik-tanaw. Para roon sa mga may gustong hulihin sa nakalipas. Iyong mga nagsasabing  ”maski sa alaala man lang.” Maski sa alaala man lang ay makabalik, matahak muli ng minsan ang daan patungo sa kahapon o, sa kailan lang o, kaya, sa kanina. Hindi madali ang tumuntong muli sa landas patungong ibaba kung malaon nang nakarating at nanatili sa ilaya.

Paano nga ba ang bumalik? Saan nag-uumpisa? Sa gitna, sa dulung-dulo o sa pinakamalapit – sa kai-kailan lang? Pinipili ba ang mga bahaging babalikan? O, sinasala – iyong mga magagandang detalye lang ang isinasali? Nilalaktawan ba ang mga parteng pangit, masasakit at mapapait? O, buong pusong tumatalon, lumulusong at nagbababad sa mga iyon?

May taning ba ang oras? Maaari bang magtagal sa ilang sulok at mamahinga muna roon? Maglimi-limi, maglungkut-lungkutan, manangis? O, mabilisan lang silang tatahakin? Dagli, para lang pagaspas.

Nakakabihag ba ang nakaraan? Mahigpit ba kung ito’y manggapos? O, mayroon doong bitag – naiwasan dati, baka hindi na ngayon? Kaya bang kalagin ang mga lumang tali? Kayang kalasin ang mga dati pang buhol? Kayang tudlain ngayon ang mga hindi nasapol dati?

Sa pagbabalik, anu-ano ang doo’y masisilayan? Sinu-sino ang sasalubong? Mayroon pa kaya? Babatiin ba ang nagbabalik ng mga halakhak at yakap? O, hindi na siya kilala ng mga binalikan? O, wala na rin siyang namumukhaan? Kapwa nangangapa na lamang. Nananantya. Naputol na kaya ang mga ugat, humina na ang hawak, humulagpos na ang kapit?

Maaring may naglaho at may bagong tubo/ beyondthefieldsweknow.org

Sa paghakbang pabalik, maaring iba ang sa tao’y tatambad. Marami na sigurong nabago. Iba na. Mayroon doong mga namaalam na. May mga hindi na nakuhang magpaalam. May mga tumakas. May mga naiwan, naiwang nakatulala. May mga naghihintay na sila ay balikan. Mayroon doong kumupas, nanghina at may naglaho. Maaari ring may bago nang tumubo, nag-ugat at lumago.

Isasalarawan ba natin ang pagbabalik? Ilalagay sa dokumento? Kukunan ng larawan? Isusulat sa talaarawan? O, huwag na? Ituturing na lang nating isang adventurous meandering into the past? Pasasaan ba’t mahahanap din ang daan palabas, ang pintong puno ng liwanag ng ngayon? O, sasabihin ba nating ang pagbabalik ay isang self-congratulatory endeavor, isang pabuya sa sariling malaong nagtiis? Isa ba itong mission, isang pagsubok na kailangang malampasan bago ibigay sa marapat ang gantimpala, bago ideklara, “Oo, ikaw nga ang panalo!”?

Maraming dahilan kung bakit ang isang tao ay nangangahas bumalik. Maaring para doon sa nakalipas ay komprontahin ang mga sa kanya’y ayaw magpatulog. Maaring para kilalanin ang mga pangayayaring nagtulak sa kanyang paglisan o paggaod. Maaring para silipin ng minsan pa ang mga bagay at taong kanyang tinakasan sa isang lugar at panahon. Maari din namang para ipagmalaki ang kanyang mga nalampasan at tinawid. Maaari ring para balikan muli nang sa gayo’y buong tapang na masabi, ” Ganoon nga kasakit, ganoon nga kalalim, ngunit binuhay pa ako ng mga karanasang iyon.”

Ang pagbabalik ay isang pakikipag-tuos, an accounting of sort, so to speak. Sa kasamaang-palad, hindi lahat ng naisusulat at natutuos ay nangangahulugang nagugol ng maayos. Anupa at hindi lahat ng bumabalanse ay nangangahulugang ang nilalaman ng tala ay sulit o patas. Maaari pa ring may daya.

Sa kabutihang-palad, ang pagbabalik ay maaring pagtahak sa parehong landas ngunit hindi eksaktong pagtuntong sa dati at parehong mga hakbang. Karaniwan, napagtatantong iba na ang landscape ng lugar habang iba na rin ang katauhan ng taong nagbabalik.

Parehong daan ngunit iba na ang itsura ng paligid/ performancefootprint.co.uk

Tough guy na hinahabol sa isang Third World country si Bourne/ thewutzup.com

Akalain nyong sa mismong linggo matapos kong isulat at ilathala ang article tungkol sa lugar ng Sta. Mesa sa Maynila, noon pa mismo nag-shooting doon ang prod team ng The Bourne Legacy? Talk about paglalagay ng Sta. Mesa sa mapa, ahaha…

Siyanga pala, noong 2010, may nag-shoot sa Sta. Mesa ng isang full film tungkol sa lugar. Yes. Isang US-based na Pinoy ang nag-direct ng indie film na ang istorya ay umiikot sa vicissitudes of life, ‘ika nga, sa Sta. Mesa. Ang title ng movie? Santa Mesa mismo. Yes, you heard it right. Sa riles ng tren kinuhanan ang maraming shots ng pelikula, noong bago inalis ang mga bahay sa tabi nito. Batang lalaking Amerikano ang bida sa movie. Ron Ramirez naman ang pangalan ng indie film director. Hindi ko lang alam kung ipinalabas din itong indie film sa Maynila.

Kung sa pagsusulat naman about Sta. Mesa, may nauna na rin. Dito sa WordPress mismo, oo. Ang blogger na si urbanroamer, pirming may dalang camera at nagpi-piktyur-piktyur ng mga eksena sa Kamaynilaan. Tapos,  ipino-post nya ang mga bunga at ebidensya ng kanyang interesting forays, ahaha. ^^  Ayon, doon sa site nya ako namingwit ng ilang pics at doon ko rin yata nalamang ang Sta. Mesa ay isang settlement  ng mga obrero o workingmen, maski noong noong araw pa. Medyo ma-English na tao itong si urbanroamer, tunog urbanite, ahehe. But he’s telling his stories with less words and more pics, yown.

Anyway, tungkol sa kwentong shooting natin. Dalawang beses nag-shoot sa Sta. Mesa area ang The Bourne Legacy. Una, noong February 4 and 5 at nitong huling weekend, Feb. 11 and 12, 2012. Pasensya na, out of town ako nitong mga huling araw kaya luma na ang kwento ko, haha. Pero, ayon nga, nakanood ako ng shooting noong kabilang linggo. Ako na ang usi …

Noong weekend na ‘yon, may okasyon kami sa pamilya, ginanap sa isang restaurant sa bandang E. Rodriguez Ave. Ang nangyari, ‘yong isang niece ko, late na kai-kainaman. Sa bandang Sta. Mesa kasi ang daan nya at naipit sya ng husto sa traffic dahil sa shooting. Eh, shaks na malagkit, na-excite ako pagkarinig ko no’n. Pauwi na sana kami sa bahay ng sister ko for the party after the party, haha, nang maisip kong bumaba ng sasakyan para maki-usyuso, siyempre. Hinatak ko si pamangking na-traffic, para anuman, may kasama ako sa makulit na adventure, haha.

Punta nga kami. Sa kagustuhan kong masilip maski batok man lang ni Edward Norton, kesehodang i-declare kaming missing in action ng mga kamag-anak, haha… Si pamangkin palang nahila, may dalang T-square noon, habang ako nama’y may bitbit pang sombrerong Barney at balloon, haha. Btw, children’s party po ang aming okasyon. Si balloon ay naharang ni Manang Guardia sa LRT2 V. Mapa station, hindi raw pwedeng iakyat sa train platform. Ayaw nya ring paiwanan sa deposit desk, baka raw sumabog (?*!<). Pero, pinilit ko pa ring iwan, ahaha. Tip naman ni Manang na nagtitinda ng adobong mani, andoon daw sa perimeter si Edward Norton. Excited me much, as in…

So, ayon, nakipaggitgitan kami sa iba pang mga usisero, pumasok sa loob ng cordon ng production staff ng Bourne at nakipag-Jaworski sa kung sinu-sino para first hand and up close naming ma-witness ang pagsu-shoot. Owkey naman. Wagi kami, nakahanap ng magandang pwesto sa Lumanog Store, along R.M.Magsaysay, bago mag-V. Mapa. Napanood namin ang shooting, kami na ang determined, ahaha. Btw, kayrami ng miyembro ng production staff, sindami yata ng mga usisero’t usisera. At sabi ko nga, “keraming ‘Merkano,” haha. Caucasians na mukhang babad sa outdoors, haha.  Siyanga pala, car chase ang Sta. Mesa scene ng movie, para sa mga di-updated sa chizmax, haha.

Ilang hakbang una rito ang umpisa ng car chase scene ni Bourne/ .panoramio.com

Ang ginawa ng prod team doon, kinuha at inilibre for the shoot ang isang lane ng avenue o boulevard. Mula iyon doon sa may SM Centerpoint (kabilang side) hanggang sa Nagtahan Bridge. Mahaba-haba nga naman ang stretch  na ‘yon. Anyway, sabi nga ng mga nakaranas ng aberya sa byahe that weekend at pati ng mga nag-post tungkol sa shooting, nagka-windang-windang ang totoong traffic sa area. Rerouted ang mga sasakyan. Ang ginawa nga pala ng prod,  tinakipan ang V. Mapa and Stop and Shop intersections para magmukhang isang dire-diretsong kalsada lang ang R.M. Magsaysay, ang kulit…

Palakad-lakad lang sa kalsada ng Sta. Mesa si Jeremy Renner/ moviesdx.com

Doon sa nasabing boulevard nakikipaghabulan ang bida, si Jeremy Renner, bilang character na si Bourne. Sakay siya ng isang motorsiklo. Tapos, ganoon pala ‘yon, as in, the production simulates the real traffic of the place. Bale, may sari-saring sasakyang nagda-drive sa kalsada – may mga kotse, may delivery truck, may vans at may jeepneys –  umaandar sila habang kinukunan si Bourne sa kanyang pakikipaghabulan. Choreographed lahat ng movements, siyempre. Parang ang hirap gawin kasi, ang dami ng mga sasakyang nasa eksena at kailangan magmukhang totoo ang daloy ng trapiko, hehe. Ang trabaho ng directorial team, parang nagpapasayaw sa sangkatutak na tao, mapwera, mga sasakyan ang participants, haha. Sukat ang distances ng bawat kasali, siyempre, pati ang speed ng driving.

Tapos, ayon, paulit-ulit palang kinukunan ang gayon. Kailangan daw mailarawan ang parehong eksena mula sa maraming anggulo. So, pagkakasulong ng mga artistang sasakyan, haha, maya-maya, uurong uli sila ng isa-isa. Tapos, sulong uli, action na naman. Ang kulit tingnan, as in, mukha lang silang matchboxes. Toy cars, kumbaga. Parang silang mga salagubang na ihinihilera at nilalaro ng isang bata. Except ang naglalaro ay directors, foreign and local, na tila baga hindi makuntento sa bawat takes, haha. So, kasunod ang sangkatutak na cameras, mga kable, sari-saring tools, paulit-ulit nilang kinukunan ang eksena. Ang mga tao naman, panood na mai-maigi, haha.

In between takes, makikita lang na palakad-lakad ang mga artista ng pelikula.   Anyway, eto, wala roon sa shooting si Papa Edward Norton, shaks na ‘yan! Hindi lang sa nanghahaba ang leeg ko ko noon para makita si idol, talagang tinatalasan ko ang pakiramdam. Ayon, wala sya… Wala naman yata kasi syang parte sa eksenang ‘yon, kainis lang. Andoon si Rachel Weisz, oo. Maganda sya, pero di ko gaanong natitigan ang mukha nya. Mas sa gilid at likod namin sya nabistahan. Mabalakang syang ale at may pwet, haha. Btw, hindi naman pala sya ganoon kalaki, pag sa malapitan. Sa tv o sa big screen kasi, parang ang laki nyang babae, di ba?

Ang nakita namin ng maraming beses na malapitan at nakuhanan ko pa ng video sa cellphone camera, ang bida mismo, si Jeremy Renner.  Hmmn, hindi sya ganoon ka-papa, haha. Medyo maliit sya, for a white guy. Cute naman sya pero, marami nga kasing mga Amerikano sa shooting at ang iba sa kanila, mukhang mga artista rin, haha. Magaganda ang kanilang mga katawan, parang nagwo-work out at kako nga, tanned, haha. So, kung hindi mo alam na si Jeremy ang bida, hindi mo sya gaanong mapapansin. Sa akin, ha?

Anyway, ang striking dito sa lead actor, sobra syang malikot. Pag walang rolling na camera, lakad sya ng lakad at kausap ng kausap ng directors, staff at utility men. Tila nagko-confer sila kung paano makukuha ng mas maganda ang eksena. Tapos, muwestra ng muwestra ang kamay nitong bida, para syang Italian. Akala mo’y kiti-kiti itong si Jeremy Renner. Bitbit ang windbreaker at helmet, paparoo’t paparito siya. Pag kinukuhanan ko sya ng litrato, about ten steps lang ang layo, ha, pagpindot ko ng cam, nakaharap pa sya. Paglabas ng still image, nakatagilid na sya o nakatalikod, haha.  He just kept on moving, as if he’s sizing up and feeling every step of the way. So, iyon naman, mukha siyang mahusay na aktor at wari’y ninamnam nya talaga ang karakter na ginagampanan nya.

Mukhang exciting talagang i-shoot ang ganoong eksena. Well, for one, may LRT2 sa itaas. Nai-imagine namin ng pamangkin ko, ang ganda noon pag sa movie na – may car chase sa ibaba ng kalsada tapos, may speeding train sa itaas. Parang magra-rush talaga ang adrenalin ng mga manonood ng pelikula, haha. Kaya lang, paano ika-capture lahat ‘yon on cam – mula sa Third World ambience ng Sta. Mesa main road, hanggang sa emotions ng bida at hanggang sa nuances ng traffic na maiistorbo ng habulan. Naku, the devil is in the details nga siguro. Siyempre, masusungit ang tunog ng nagdi-direhe sa  eksena, lalo na ang mga punong abalang Pinoy, haha. Siyempre, kayo na ang mag-coordinate ng ganoon ka-metikolosong logistics and techniques, kainaman.

Andito sa may Magsaysay kanto ng V. Mapa ang mga tindahan ng gitara/ reuters.com

So, ‘yon, for the first time, makikita ng buong mundo sa isang big time movie ang isang mahalagang parte ng Sta. Mesa sa Maynila – live, up close and larger than life, haha. Hindi ko lang alam kung mahuhuli sa film ang music stores na nakahilera sa boulevard. Oo, iyon ang nalimutan kong i-discuss sa Sta. Mesa post, ang corner V. Mapa at R.M. Magsaysay na hub ng musical instruments stores – bilihan ng gitara, ukelele at score sheets dito sa Kamaynilaan. Sana nga, maisali ang detalyeng ‘yon. Pero, baka hindi rin. Doon kasi naka-pwesto ang mga pasaway na manonood, gaya namin, haha.

Anyway, na-miss ko ang shoot nitong last weekend, sayang. Mas sa bandang Nagtahan Bridge na raw ang take noon, magpapasabog ng sasakyan. Haha, iba na lang siguro ang magkukwento, ‘yong mga nakapanood mismo.

Trivia – doon sa napanood naming shoot, may dalawang jeepneys (na may pasahero, siyempre), byaheng Munoz-Remedios Circle at byaheng Rosario (Pasig) – Cubao yata. Ha, ha, parehong out of line ang Philippine symbol. Hala, hindi na siguro iyon mapapansin sa pelikula. Sa dami raw ng mga tao’t sasakyang kailangang kunin ng casting staff, random na rin ang mga nakuha’t naisali. Anyway, salient feature kasi ng Sta. Mesa traffic ang mga “patok” na dyip byaheng Cogeo at Antipolo – mga sasakyang sobrang makukulay ang designs, blaring ang music at daredevil magmaneho ang mga tsuper, haha. Mas maganda siguro kung patok mismo ang nakuha nila para sa pelikula.

Anyway, piniktyuran ko ang isang kulay ubeng Honda Jazz na kasali sa eksena, haha. Titingnan ko kung mahuhuli at lalabas iyon sa final version ng The Bourne movie, ang kulit lang.

Mga dagdag na impormasyon –

Para sa info ukol sa pelikulang Santa Mesa -

http://www.answers.com/topic/santa-mesa

Para masilip ang site ni urbanroamer  -

http://urbanroamer.wordpress.com/

Para sa isa pang write-up ukol sa Sta. Mesa - http://officiallyphilippines.com/article/27-mrt2-v-mapa-the-treasure-trove-that-is-v-mapa

* Maligayang araw ng mga puso sa lahat ng mga kapuso, kapamilya at kapatid! Happy Valentines!

Naging modern kahit paano ang Sta. Mesa sa pagkakaroon ng LRT2/ freezeurmind.blogspot.com

As a place, maari sigurong ihalintulad ang Sta. Mesa sa isang downtown noong araw – puntahan ng mga tao kapag tapos na ang pasok o pasyalan mismo, kapag walang pasok. Sa Sta. Mesa magliliwaliw, magtingin-tingin at magpapalipas ng oras. Kahit pa kung tutuusin, noong mga panahong iyon, hindi pa rin ako mismo ipinapanganak, wala pa naman talagang gaanong magaganda’t malalaking commercial establishments sa lugar – bazaars pa lang o kaya ay stalls. Iyong tipong may eskaparate pang bubog sa mga tindahan at ang stocks ng sapatos o damit ay nasa mezannine at ihinuhulog sa isang butas sa kisame pag magsusukat ang costumer? Iyon, gayon. Noon yata nakilala ang Sta. Mesa at ang Stop and Shop.

Ang malaki-laking pamilihan noon sa lugar ay andoon sa ilalim ng tulay ng Sta. Mesa mismo, sa nililikuan ng mga pampasaherong dyip dati. Pagkatapos ng kanto ng Altura, iyon, palengke na. Kahawig sa palengke ng Quiapo ang set-up doon. Bale, pagbaba ng mga pasahero, diretso na sila sa pamilihan sa ilalim ng tulay – may mga pwesto ng prutas, gulay, isda at karne – galing Divisoria at Quiapo ang mga paninda. Maputik, malansa at makulay ang palengke. Masasaya ang mga nagtitinda. Naka-shorts naman at naka-tsinelas lang ang marami sa mga namimili. Dalawampong taon rin sigurong naging sikat na pamilihan ang lugar na iyon.

Doon sa RM Magsaysay corner Stop & Shop, may parte roong pataas mula sa kalsada, matarik. Elevated part talaga iyon, dati pa. Sa ngayon, ang pahilig na lupang iyon ay pinuno ng mga bato, tinaniman ng ilang halaman at mukhang seryosong abutment na, haha. Site iyon ng Sta. Mesa Post Office noong araw. Medyo madilim at maruming tingnan iyon, sa mahabang panahon, excuse me po…  Sa tuwing magpapalit ng mayor ang lungsod noon, asahang maiiba ang itsura ng dahilig, haha. Nitong huli’y parang permanente na ang pagkakagawa. May pagka-anomaly pa rin ang dating, ewan ko,  pero, mas maganda na, haha.

Sa likod noong elevated abutment, Sta. Mesa pa rin, Sta. Mesang ang mga kalye ay pangalan ng mga prutas - Mangga, Pinya, Santol at iba pa. Ha, ha, oks ba? Mas maaayos na ang mga tirahan sa gawing ‘yon – may rows ng apartments, may condos at may buildings na tipong series ng studio-type units. Generally, residential area na itong bahaging ito ng Sta. Mesa. Tipong middle class, lower middle class pa rin ang mas marami, pero mas serene na itong parte ng lugar, kumbaga.

Pag doon, parang hindi ka na gaanong kakabahan sa peace and security mo, haha.  Sa bandang ito,  iba-iba na ang ambience kumpara sa Stop and Shop, haha. Isang sakay ng tricycle mula roon, maari nang makarating sa E. Rodriquez, ang daan ay sa pa-PCSO o di kaya naman, papunta sa SM Centerpoint, para mag-shopping o mag-grocery. Kalimutan mo muna ang mga eksena sa may Teresa o ang traffic sa may V. Mapa. Ang kulit lang…

Tatlong bloke ang layo mula sa ilalim ng tulay, malapit sa kanto ng Santol, andoon dati ang Discovery, isang building na may beerhouse at kainan sa ibaba at sa second floor naman ay isang malaking bowling alley. Sikat iyon noon dahil maganda ang bowling lanes. Nakapag-bowl rin ako roon ng kung ilang beses. May kalapit ang building na iyong fruit stand corner, para siguro sa mga nakatira sa condo sa di-kalayuan.

Tapos, may isa pang maliit na palengke nearby, Sta. Mesa Market yata ang tawag. Ito ang isa sa natatandaan kong wet market na dry, haha. Andoon pa rin yata ‘yon sa ngayon. Siyanga pala, matagal-tagal na ring naipagiba ang Discovery, ang nakikita ko na lang sa gawing ‘yon ay ang Bible House at saka Calvary Church, magkatabi. For some reason, madilim ang stretch na ito, mula sa gasolinahan sa may kanto ng V. Mapa hanggang sa kanto ng kalyeng Santol.

Ang isa pa nga palang landmark sa Sta. Mesa dati, ang Unciano Paramedical College sa Guadalcanal corner Victorino Mapa Street. UP Sta. Mesa ang joke na tawag ng mga tao, Unciano naman para sa mas marami. School ito para sa mga nag-aaral maging x-ray technician, nursing aid, midwife at iba pang auxiliary health practitioners. May mini-hospital din yata sa loob ng compound nito. Hindi ko lang alam kung bukas pa ito sa ngayon, parang hindi na. Pag minsan, may mga nakikita pa rin ako roong mga estudyanteng naglalakad, naka-uniporme ng puti. Pero, wala na yata sa V. Mapa ang Unciano, ang eskwelahang parang ang liit, pero parang ang daming mag-aaral.

Malapit sa V. Mapa, pag diniretso ang lakad pagawing Cubao, andoon ang SM Centerpoint, also known as SM Sta. Mesa. Noong unang limang taon ng mall na ito, medyo pinasikat nito ang lugar ng Sta. Mesa. Iyon kasi noon ang mall na naging puntahan ng halos lahat ng kalapit – mula sa  mga nag-aaral sa katabing UERM at CCP, maging ng mga estudyante sa UST at sa iba pang unibersidad at kolehiyo sa kahabaan ng University Belt.

Maski ang nearby Quezon City residents at mga taga-San Juan, doon din ang punta. Doon yata lahat nagkikita-kita para sa pasyal at panonood ng sine. Wala pa noong SM Manila at wala pang SM San Lazaro. Sa pagkakaroon ng SM sa lugar, tila sandaling naiba ang reputasyon ng Sta. Mesa. Medyo naging glossy ng konti, kumbaga. Naging in, haha.

Nakadagdag din sa kinang ng Sta. Mesa ang pagkakaroon ng mall dito/ skyscrapercity.com

Ang SM Centerpoint, nasa kabilang side ng San Juan River, isa sa tributaries ng Pasig River. Geographically, ang lupang kinatatayuan nitong mall ay mukha namang karugtong ng Sta. Mesa area sa Maynila. Tila nga…  Pero, sa tax declaration, nasa QC jurisdiction ito. Ironic lang, in a way. Bakit kaya hindi sakop ng Maynila ang nasabing mall? Parang kailangan ko ng mapa, ahaha…

So, ‘yon nga. May SM Sta. Mesa na katabi ng LRT2 V. Mapa Station, pero hindi raw naman sakop ng Sta. Mesa, Maynila. Pero, kahit paano ang presence nito, nagpa-iba sa tunog at dating ng Sta. Mesa.  Iyon lang, luma na rin ngayon ang SM Centerpoint at ang Sta. Mesa ay nangangailangan na ng bagong luster, kumbaga. Kamakailan, may itinayong apat na condo towers ang SM, sa kanto ng Aurora Boulevard at Araneta Avenue. A stone throw away lang ‘yon mula sa nasabing mall, pero, Q.C. na talaga ang ginamit na address – ginawang parte ng Sta. Mesa, Q.C.  Hindi na nadawit ang Sta. Mesa, Manila, shaks na yan.

Anyway, a few years back, may itinayo namang isang condo ang isa pang real estate company, sa may pagliko matapos ang V. Mapa. Kalye ng P. Sanchez na yata ang nakakasakop nito, doon sa bago mag-Kalentong sa Mandaluyong, kahilera ng Lourdes Hospital. Tapos na ang construction nitong condo last year at aliw ang building – napapalibutan ng asul na ilaw. Kitang-kita iyon sa malayo pag gabi. Iyon din mismo ang pangalan ng gusali – maliwanag – kung ita-translate natin sa Tagalog, haha. Maganda naman, nasilip na rin namin minsan noong nag-inquire kami ng unit, haha.

Matapos ang construction nitong condo, mapapansing medyo nag-commercialize ang strip na ito ng Sta. Mesa. Kung ilan ang itinatayong bagong establishments sa area. Since nag-privatize na ang Lourdes Hospital, ipina-renovate iyon, medyo gumandang tingnan ang hilerang iyon. Doon ‘yon, sa bago sapitin ang Bacoor, isang parte ng Sta. Mesang hindi ko gaanong na-explore. Ang Bacoor, by the way, nasa border na ng Maynila at Mandaluyong. Residential area din ito, nasa may likod ng Lourdes. Ang nasa harap naman ng ospital, Bagumbayan area ang tawag. Ito ‘yong Sta. Mesang ang mga kalsada ay madamdamin ang mga pangalan, haha. May kalye roong ang pangalan ay Salamisim. Haha, oks ba?

Kung tutuusin, ang Sta. Mesa ay isang bahagi rin ng Lumang Maynila. Old Manila, as people are fond of saying. Ang Maynila bilang isang lungsod ay mahigit 400 taon na ang edad. Isang siyudad na matagal nang past its prime., ‘ika nga. Napaglipasan, malaon nang naabot ang lundo at humahapay na sa ilang bahagi – ganyan ang madalas na mababasa nating paglalarawan sa Maynila. Marami na raw itong kulubot, bali-bali na ang ilang parte at may amoy na, amoy ng isang matanda.

Napakarami na raw ng mga kakilala at estrangherong nagpalipas ng mga gabi sa kanyang piling – mga anak na sumubok ng kapalaran at di-nagtagumpay, mga panauhing nakitulog at di na umalis, at mga kriminal na doon naghanap ng mapagtataguan at katagalan, doon na rin humimpil. Doon na lahat sila sa lunsod nagsipamuhay. Ganyan ang siyudad ng Maynila, to put it graphically and dramatically.

Sa ibang bansa, pag ganyan na ang sitwasyon ng lungsod, ang mga tao’y karaniwang nanawagan ng city or urban renewal. Usually, ang ganito,  isang socio-civic, long-term campaign – to decongest and to allow the city to take another breath and to regrow its resources, kumbaga. Ginagawa ang ganito kalahok ang policy makers, city and national planners, local executives at siyempre, ang mga naninirahang maapektuhan.  Wari ay kailangan na rin ng Maynila ang ganyang the moves. Ahaha, nakiki-opinyon lang po…

Sa Sta. Mesa yata makikita ang marami sa signs and symptoms ng isang aged city. Sa biglang tingin, pangita agad sa lugar ang tinatawag na pathos of development – mga sakit ng pag-unlad. Andyan ang mga nakatambak na basura sa bawat kanto, ang mga karinderyang inokupa na ang sidewalks at ang mga sirang sasakyang nakahimpil sa pwesto ng tatlo, lima o pitong taon na. Di man lang naalaala o pinaglalakasang-loob na alisin o i-tow, maski pa nakakaabala sa traffic. Sabihin pa, masakit din sila sa mata. Parang fixtures na ang ganyang mga tagpo, mga eksenang one has got to live with, ‘ika nga.

Ang bulto ng ganitong pangitain, doon makikita sa Old Sta. Mesa, iyong area bago ang historical na tulay na pinag-umpisahan ng Digmaang Pilipino at Amerikano. Mahabang kalye talaga ang Old Sta. Mesa, nag-uumpisa sa hangganan ng Maynila at San Juan, sakop ang parteng nag-i-intersect sa V. Mapa, tuluy-tuloy sa may Stop & Shop. Pakisilip nyo na lang sa mapa… Ang lugar na iyon, tila Tondo sa Maynila, tila Bahay-Toro sa Quezon City at tila Payatas bago nag-landslide ang bundok ng mga basura, hindi nga… Karamihan sa mga bahay doon, gawa sa makeshift na lumang tabla at yero. Anong dami ng mga tao sa lugar, parang mga langgam!

Parang mga banderitas na nakasabit sa kawad ng koryente ang mga damit/ panalongkuha.wordpress.com

Ang mga naninirahan doon, sa labas ng bahay naglalaba, naliligo at nagsasampay ng mga damit. Sa kalye nagluluto ang mga nanay, naglalasing ang mga tatay at sa kalye rin naglalaro ang mga bata. Parang pista lagi ang ambience. Maski saan ka sumuling, may nagtatawanan, may nagmumurahan at may nagsisingilan, haha. Parang doon magandang mag-OJT ng street lingo at kumuha ng lesson para maging street smart, hihi. Pwera biro, very colorful, festive and intense ang setting. Ire-rekomenda ko ito sa mga artists at artistic souls na naghahanap ng inspirasyon at variety, ahaha. Anyway…

So, ano nga uli ang kwento natin? Kung may masisilip bang iba sa bandang Sta. Mesa sa kasalukuyan bukod sa unbelievably cleaned up na ang tabi ng riles? Meron bang bago bukod sa balitang mas maganda ang LRT2, plying the route ng Sta. Mesa, kumpara sa LRT1? At iyong pangyayaring ang LRT2 ay kulay purple? Ahaha, lumang balita na rin ‘yon, pramis. Bago pa ang LRT2 noong nag-shoot si Judai doon ng isang indie film, yong liberated woman ang character nya (di ko maalaala ang pamagat). Matagal na ‘yon, mas recent pa yong nag-shoot sina John Lloyd sa may Pureza, para yata sa eksenang kumain ng fish balls, ahaha.

Sta. Mesa ang bahayan sa harap, siyudad ng Makati ang background/ .blogster.com/rica/photo-life-in-contrast

Wala naman yatang bago, to be honest. Kung tutuusin, ang Sta. Mesa ay isang lugar na daanan. Nakarinig na ba kayo noong lunang hindi destinasyon kundi passageway, a way thru, kumbaga? Ganoon ang Sta. Mesa. Isa siyang mahalagang ugat ng lungsod ng Maynila, daanan mula sa inner city of Manila patungo sa mga kalapit na lungsod — pa-Quezon City, pa-Marikina, pa-San Juan, pa-Mandaluyong, pa-Makati, pa- Pasig at papuntang Rizal. Daraanan din ang lugar na ito pag papunta sa mas matataong parte ng mismong siyudad  - Divisoria, Quiapo, Dapitan at Tayuman – mga sikat na pamilihan sa lungsod ng Maynila.

May sangkatutak na mga estudyanteng nag-aaral sa Recto, Espana, Intramuros at Taft Avenue na ang pinagmumulan at inuuwian ay Pasig, Marikina, Taytay at Quezon City. Sa Sta. Mesa dumaraan ang karamihan sa kanila, sa halos araw-araw. Ganoon din ang ponglibong kawaning pumapasok sa iba’t ibang tanggapan sa Maynila. Isa pa, sa Sta. Mesa rin ang likuan ng kakaraming pampublikong sasakyan. Sa Stop & Shop karaniwang nagga-gasolina ang daan-daang tsuper ng dyipni – dyan din sila humihinto para kumain, magpa-vulcanize ng gulong o kaya, simpleng mag-recharge ng lakas. Sa Sta. Mesa ginagawa ng marami ang kanilang unfinished business – para makatuloy pa – sa lugar na sadya nilang pupuntahan.

Pinaganda na rin ang pasilidad ng PUP Main campus/ urbanroamer.wordpress.com

So, hindi kagandahang stop-over ang Sta. Mesa. Isa itong lugar na abala, matao, at marumi, sabihin na natin. Pero puno ito ng pakinabang, ng saysay at ng buhay – para sa maraming Manilenong dito nakatira, nag-aaral at naghahanapbuhay. Gayundin, para sa milyong sa tuwina ay nakikiraan dito.

Home along the Riles ang karaniwang tawag sa mga ganito/ nl.wikipedia.org

Ang mga tao sa Sta. Mesa, combination ng old Manilenos at mga promding bagong-salta sa lunsod. Ang dami kong kakilalang nagsasabing ang breaking-in nila sa Kamaynilaan ay dito nangyari, sa vicinity ng Sta. Mesa. Dito sila unang natutong mamalengke sa Maynila, mag-date, madukutan, mapaaway – lahat na. Dito sila pumirmi habang nag-a-apply ng eskwelahan sa kolehiyo at dito rin, habang naghahanap pa ng trabaho. Lagi pa ring puno ang simbahang Katoliko roon sa Sta. Mesa church pag may misa, sari-saring klase ng taong lungsod ang makikita mo roon.

At ang isa pang nasilip ko, noong bandang 2010 yata, ang likod pala ng mga bagong-tayong commercial buildings sa kalye ng Teresa ay slum na slum pa rin ang itsura at lagay. Iskwater, sabihin na natin. Patatawarin… As in, pag pumasok ka pala sa mga pasilyong makikipot roon, putikang kai-kainaman pa rin at talagang sub-standard housing at pamumuhay ang babati sa iyo, hindi nga… Ang dumi pa rin, ang daming batang naglipana at siksikan, maski saan ka tumingin. Ayon, medyo window-dressing din pala ang commercialization na nangyari, sa medyo low-end nga lang na setting. Iyon.

Noong araw, isa sa famous landmarks ng Sta. Mesa ay ang Famous. Laundry Shop ito along Ramon Magsaysay. Kulay dilaw ang signage, itim naman ang kulay ng mga letra ng pangalan ng establishment. Andoon na ito sa pwesto nya, 30 years ago, munting bata pa lang ako noong nag-aaral ng  elementarya sa probinsya. Pag iniluluwas ako no’n ng mga ate ko, pag nakita ko na itong laundry shop, sinasabi ko sa sarili kong malapit na kami, haha. Malapit na nga.

Anyway, andoon pa rin until now ang Famous. Sikat pa rin syang palabahan and dry cleaning shop. Pero, ang signage nito, suggestion lang, haha, could really use a replacement. Kumbaga, may pagka-institusyon na ang dating nito para sa mga sanay sa Sta. Mesa. Doon ito sa bago umakyat ng flyover ng Sta. Mesa, pag galing ka sa bandang Nagtahan o Quiapo, sa kabilang side. Yown.

Pasensya na kayo. Medyo nangangahas akong magsalita kasi, apat na nakatatanda kong kapatid ay sa Sta. Mesa nag-aral at tumira. Ako, nakatira rin dyan sumandali, kulang-kulang isang taon siguro. Pero doon na ako sa malapit sa R.M. Magsaysay, doon sa parteng hindi masikip at matao. Hindi sa mismong bituka ng Sta. Mesa, kumbaga. Nang makailan, lumipat na rin kami lahat ng tirahan, hindi na sa siyudad ng Maynila. Kaya siguro, kahit paano, may comparison, may appraisal – kung paano sa Maynila at paano sa hindi Maynila.

Hindi sa hindi na ako, kami, nagagawi sa Sta. Mesa. Madalas pa rin kaming dumaraan doon. Pero iyon, daan lang. Hindi talaga humihinto. Pag pauwi kami sa probinsya, kadalasa’y may dalang sasakyan, doon pa rin kami lumulusot sa isang hotel ng Sta. Mesa, sa driveway kung saan magbabayad ka ng piso para makatawid papuntang kalsadang didiretso sa “Bagong Tulay,” tulay na bago pa rin ang tawag makalipas ang dalawampo o higit pang taon.

Daan muna sa bituka ng Sta. Mesa bago ang tulay patungong South SuperHighway/ recordzholder.blogspot.com

Sa tulay na nasa ibabaw ng Pandacan Oil Depot, ang tamang pangalan yata ay Zamora Bridge, magandang pagmasdan ang paglubog ng araw sa Kanluran. Gayundin, ang kapiraso ng artery ng Pasig River, ang mga tangke ng langis ng The Big Three companies at ang mga bahay ng mga taga-Pandacan na nakatayo sa paligid nito.  Iyon ay bago ninyo salubungin ang di-kaluwagang trapiko sa may bandang Plaza Dilaw, papunta sa Quirino Avenue para makarating sa South Super Highway.  Sa Sta. Mesa kami dumaraan madalas, para sa ika nga’y short cut.

Pero, kailan lang, bumaba ako sa bandang V.Mapa para doon mag-abang ng masasakyan, sa pag-aakalang doon maraming taxi. Mali pala. Hindi rin. May sakay na yata lahat ng dumaan. Kaya pinili kong maglakad at umikot sa lugar ng mga motel, papuntang Teresa. Baka sakali, mas madaling makasakay doon. Habang naglalakad, kinansela ko na ang aking appointment at ini-reset iyon para sa susunod na linggo.  Tapos, ginawa ko nang medyo leisurely ang pace ko, pamasid-masid sa paligid.

Sinubukan kong ikumpara ang itsura ng iba’t ibang driveways sa bawat  motel na aking nadaraanan. Ahaha, mas maunlad ito ng kaunti sa kinasanayan kong kakulitan dati – tandaan kung alin sa establishments na ganito ang may libreng fried chicken at alin ang may libreng crispy pata, ahaha. Pag Econo-room at pag room na pang- quickie, walang libre, haha.

Pagtingala ko sa kabilang parte ng kalsada, natanaw ko ang isang kakaibang establishment, ang Concordia Children’s Services. Isa itong shelter para sa mga bata – ampunan o tipong halfway house – para sa mga batang pinabayaan, iniwanan o tinampalasan. Katabing-katabi ito ng isang hotel, as in, close sila, haha. Motel na malaki naman ang halos katapat ng Concordia, doon na ito halos sa may pagliko papuntang Teresa area.

Naalaala ko tuloy na sa papuntang Greenhills, sa may Pinaglabanan, may ganito rin, ‘yong White Cross naman. Pero mas malaki ang White Cross at maari ring sabihin, mas well-funded and better-situated, kumbaga. Tulad ng Concordia, mga madre rin ang nag-umpisa at nagpapatakbo ng ampunang iyon. Hindi ko alam, pero naaliw ako noong masilip ko itong Concordia, parang eyesore na hindi mo mawari, sa gitna ng mga motel at hostels. Haha, kainaman.

Paglakad ko pa ng konti, bago ko marating ang Chowking sa may harap ng Pureza, nakita ko naman ang signage ng Gloria Dei. At ilang hakbang pa, ang Lutheran Center naman. Hindi ko akalaing kung ilan pala ang religious centers sa lugar ng Sta. Mesa. Dati, ang alam ko lang, may simbahang Katoliko nga, nakasimba na ako roon ng kung ilang beses.

Tapos, ang alam ko pa, nasa Sta. Mesa rin ang compound ng Communication Foundation for Asia o CFA. Malaki ito  - ang isang entrance, nasa bandang Ramon Magsaysay. Ang isa namang pasukan, nasa bandang Old Sta. Mesa, tipong grand and magnificent ang gate, haha, very imposing, paakyat sa matarik na driveway, papasok ng compound. Nakapasok na ako sa CFA, siguro, 20 years ago pa, nag-solicit yata kami ng sponsorships sa ilang opisina roon. Anyway, ang alam ko, bukod sa evangelization and fellowship, charity rin ang isa sa mga layunin nitong CFA.

At iyon, pumasok sa isip ko ang isang posibilidad – na maaari ngang ang Sta. Mesa ay isa sa mga lungga o sentro ng tradisyunal na charity missions ng religious groups and formations, maski noong araw pa. Bilang isa sa mga kilalang depressed areas, dito nga naman matatagpuan ang malaking bilang ng mga taong marginalized o iyong nabubuhay sa gilid-gilid, sa mga lusak at pagbabasura, sa pagpuputa o pagpapalimos, sa pagnanakaw at pagbibili ng mga ninakaw.

Ganito ang imahe ng tirahan sa likod ng commercial buildings/ manila.tumblr.com

Naandito nga pala sa Sta. Mesa ang mga kabataang maliliit pa ay nalisya na ang buhay. Naandito ang maraming nangangailangan ng kalinga at tulong sapagkat sa lipunang abala at ang mga tao’y laging naghahabulan at naggigitgitan, madali na ang ilagay na lang sila at ang mga tulad nila, sa tinatawag na stereotypes. Sila ang mga nakakasulukasok na elemento, mga elementong mas mabuting iwasan at mga elementong tila ang buhay ay walang patutunguhan.

Ganito rin ang plight ng marami sa bandang Leveriza sa Pasay at gayundin sa sikmura ng Tondo, dalawang lugar kung saan naroroon din ang maraming charity missions, mga kanlungan at takbuhan para sa mga kabataang naliligaw. Nakarating na ako noong araw sa parehong lugar – sa Tondo at Smokey Mountain dahil sa immersion programs noon sa aming religious org., noong ako’y estudyante pa, at sa Leveriza naman, dahil iyong isang klase namin noon, naki-party  sa loob ng isang araw sa isang shelter doon. Shelter iyon para sa mga batang ginahasa.

Mga outreach programs, iyong activities na ang reaksyon mo pagkatapos ay manlumo at maalibadbaran kaya una, ang gusto mong gawin ay maligo at mag-party, haha, magpakabango at magpakasaya. O, kaya pangalawa, magalit sa sarili sapagkat naramdaman mong kulang ang isa, dalawa o tatlong araw ng pakikisalamuha para meron kang maiambag, kahit paano para pagaanin ang sitwasyon ng iba na ang layo sa iyong kinamulatan at kinasanayan. Iyong biglang nag-hit sa iyo –  shaks, may gano’n pala!

Howkey, enough of bleeding heart sentiments… Sa kasaysayan, naks, may kasaysayan talaga, na-feature itong Sta. Mesa dahil ang isa sa mga radio stations na nag-broadcast laban kay Marcos ay andoon sa Sta. Mesa, sa R.M. Magsaysay.  Manood kayo ng tv features tungkol sa EDSA I, naando’n. Nagkukwento ang isang journalist kung paanong sila ay on air pa, habang alam nilang andyan na’t papakyat sa tower ng istasyon ang mga pwersang magti-take over, para hindi na sila makapag-broadcast. Yown! (may karugtong)

Mahirap ihiwalay sa imahe ng Sta. Mesa noon ang riles/ yapakyakap.blogspot.com

Sa usual connotation, ang Sta. Mesa sa lungsod ng Maynila ay ang PUP, ang riles ng tren pa-Bicol at ang bottleneck ng traffic sa may bandang Stop & Shop. O, di kaya naman, ‘yong biglang-liko sa may V. Mapa, doon sa cluster ng motels and hostels, sa may likuan ng mga dyip galing Quiapo papuntang Pasig at galing Marikina, ikot sa Stop & Shop.

Ako, I’d go further and earlier, doon sa panahong ang PUP ay hindi pa unibersidad kundi mas kilala pa bilang Philippine College of Commerce o PCC. Noon, mas kilala ang Sta. Mesa bilang aliwan, hindi nga. Doon kasi sa isang strip ng Sta. Mesa, along R.M. Magsaysay, sa may bandang kinatatayuan ngayon ng Pureza Station ng LRT 2 at saka sa kabila nito, iyong kahilera ng NSO Statistics Board building, panay beer gardens at joints ang nakatayo noon. Hilera bale ‘yon ng patay-sinding ilaw, ahaha. Parang little Mabini Street? Ayon…

Noon ‘yon, noong ako’y bagong salta pa sa Maynila. Ang gaganda ng mga pangalan ng establishments doon sa strip na ‘yon, haha. Paano ba? Parang ‘yong nasa may Arayat sa Cubao, after ng MRT Cubao Station, may warehouse-type beer garden do’n dati – ang pangalan, Alibangbang. Parang mga ganoon ang pangalan nila, hi,hi… Saka, talagang kaleidoscopic ang itsura ng mga inuman noon sa R.M. Magsaysay. Literal na may patay-sindi, ahaha. Maliliit lang sila, parang hole-in the-wall types, pero sunud-sunod, kabit-kabit…

Tapos, at almost anytime of the night and even day, may makikita ka roong mga lalaking lango, parang mga wala pa sa huwisyo. Pero noon, wala ka roong makikitang bar girls na nasa labas. Siyempre, teenager pa lang ako noon, curious akong makita kung ano ba ‘yong pinapasok ng mga parokyano, haha. Walang nagtatawag sa labas, bale. Unlike sa Mabini St. na nasa labas ang mga babaeng naka-mini, naka-display ang mga hita at dibdib, doon sa Sta. Mesa, hindi. Nasa loob lamang ang entertainers. Hindi ko lang alam kung discreet ang conduct ng business nila roon, ahaha. Anyway, ganoon dati ang ambience ng Pureza, mahigit 20 taon.

Tapos, ang isa pang stereotype sa lugar ng Sta. Mesa, iyong NDC compound, yong area mismo sa likod at tabi ng PUP building sa ngayon along R.M. Magsaysay. Squatters area iyon noon at pati rin yong kalsada bago at pagkatapos ng PUP Main gate – isang mahaba at magkaharapang stretch ng pinagtagni-taning shacks o kubol, sa Tagalog.  Ang itsura noon dati, talagang high-density informal settlers area, kung pagagandahin natin ang tawag. Kabit-kabit na improvised na mga bahay, ang daming bata sa kalye at susme, ang daming sinampay, haha.

Ganoon yata nakaukit sa marami ang imahe ng Sta. Mesa – matao, masikip, magulo and in a sense, malaswa. May sangkatutak na squatters, sandamakmak na kainan sa gilid-gilid ng kalsada at maraming kapira-kapirasong food cart business, kumbaga. Sa personal experience, dyan ako sa Sta. Mesa nakaranas na ma-snatch-an ng sunglass at saka sombrero (hat, may isang panahon dating nauso ang pa-cute na saklob sa ulo), habang suot ko mismo, haha. Nasa loob ako no’n ng dyip at walang nagawa ang bagets kong kagandahan kundi magulat sa bilis ng mga pangyayari – pati pala sombrero, ninanakaw din? Apparently, sa Sta. Mesa, oo.

Kung meron mang isa pang tumatak na simbulo ang Sta. Mesa, ito siguro ay ang Fernando’s. Kilalang supermarket ito noong araw, in existence for several decades, ahaha. Ang pwesto nito, doon sa kinatatayuan ngayon ng Mighty Mart at Jollibee sa kantong-kanto, likuan ng dyip papuntang Pasig. Maraming taga-Maynila ang nakakaalaala nito. Hindi ko  lang alam kung dahil ba sa Fernando’s kaya tinawag na Stop and Shop ang kantong iyon ng Sta. Mesa, gayong ang pangalan talaga ng kalyeng iyon ay Old Sta. Mesa. Yown…

Matagal-tagal na rin. Nagkaroon na ng LRT Line 2 at inalis na ang beer joints sa strip na ‘yon bago mag-Vicente Cruz pag galing kang Cubao. Nagbawas rin yata  ng mga residente sa NDC compound, pati sa kalye bago dumating sa PUP at pagkatapos nito, in preparation ‘yon sa pag-a-upgrade ng facilities and service lines ng PNR. Inalis, bale, ang informal settlers sa may riles ng Sta. Mesa. Dati, ang dami pa namang nagawang tv features tungkol sa trolley o improvised trensikel sa riles, isa sa mga patunay ng ingenuity ng mga Pinoy, ahaha.

Medyo nagbihis na rin ang nasabing lugar. Ipinagawa ng City Hall ng Maynila ang maraming sidewalks sa area, nagkaroon ng espasyo para lakaran. Nilagyan ng mga ilaw ang sidewalks at unti-unti, ang mga dating improvised business centers papuntang PUP – may xerox service, pa-type-an ng papers, computer shops at mga kainan –  giniba, pinalitan at ni-rebuild to give way sa mga concrete, low-rise buildings sa Teresa Street sa Sta. Mesa.

Ang mga building na ‘yon, karamihan ay commercial shops sa ibaba hanggang second floor tapos, boarding houses naman sa itaas. Iba na sila kaysa sa dating mga upahan  ng estudyante sa lugar. Dati, mga lumang wooden-type houses ang mga iyon, nilagyan lang ng partitions. Iyong residences na kailan lang itinayo, konkreto na ang structures and in a sense, medyo spruced up na, kumbaga.

Sa Stop & Shop area, dumami ang branches ng iba’t ibang bangko, maging ng pangunahing kompanya ng botika at ilang fastfoods din ang itinayo roon, may Chowking at iba pa. Over the years, dumami rin ang franchised beauty parlors. Sentro pa rin ang lugar ng pinakamurang computer, printing and photocopy services. Ang sabi-sabi, lahat daw ay kayang pamurahin at gawing affordable pag sa bandang PUP, naman.

May parte ng Sta. Mesang ganito, may parteng mas commercial na/ okayukay.blogspot.com

Pero ganoon pa rin ang ambience ng Sta. Mesa – low-end, high traffic at ang bulk ng komersyo at movements ay umiikot sa pagkakarami nga namang estudyante ng PUP. Malalakas pa rin ang benta ng murang lugaw, murang burger at murang computer shops and gaming centers, ahaha. Idagdag pa ang mga tusok-tusok – kwekkwek, fishballs at kikiam – na ikinamangha ko kailan lang, kung paano na-sytematize ng vendors doon ang paggawa, packaging at pagbebenta, haha. Basta, standardized ang istilo, hindi simpleng cart na petty livelihood, ahaha. Parang sa mga palengke sa China ang sistema nila, akalain nyo.

Marami pa ring mga suluk-sulok doon ay amoy-ihi, kinumpu-kumpuni lang ang stalls o pwesto at luma pa ang mga kahoy at yerong ginamit, kundiman talagang in a state of disrepair o pagkabulok.  Ang dami pa rin ng mga lumang bahay sa lugar, mga tirahang panahon pa ng Kastila itinayo – kapis ang bintana, maarte ang pagkakagawa ng bungad at bakod, nilulumot ang mga pader (may karugtong).

Matatapos din ang gabi

Bukang-liwayway

Babatiin ko ng ngiti.”

Ito ang isang stanza ng kanta roon sa tatlong theme songs ng Storyline, isa sa mga paborito kong programa sa telebisyon. Miyerkules ipinapalabas ang current affairs program na ito, around or past midnight na, ahaha. Basta…

Ang bukang-liwayway, isa sa pinakamaganda at pinaka-graphic na salita sa wika natin. Buka na ang ibig sabihin ay open up at liwayway na ang kahulugan naman ay sun rays. Sa akin, ang parang ibig sabihin nito, the rays of the sun open up (and bring with them, joy). Kumbaga, very process-oriented itong salita. Pwedeng sabihin, may pagka-literal. Pero sexy, haha.

Ang mga counterparts nitong salita, magaganda rin – takipsilim at dapithapon. Ang takipsilim, ang ibig sabihin, twilight. Ang pagdapit naman ay pamamahinga ang ibig sabihin. Katulad ito noong pagsampa ng manok sa sanga ng kahoy pag madilim na. Kaya ayon, ang hapon ay dadapit o mamahinga, naman. Ba’t nga naman hindi? After shining its brightest light sa bandang hapon, even the sun could use some rest, ahaha.

Kapag lumulubog ang araw, nag-iiba-iba ang kulay ng langit/ southeastasia.org

Madalas, sunset ang nakakatawag ng ating mga pansin. Iyon kasi ang karaniwan nating naaabutan. O, natityempuhan, pag minsan. At naman, eye-catching lagi ang paglubog ng araw. Makaka-witness ka ng myriad of colors sa langit, transforming right before your very eyes, ha, ha. Pero, mas maganda ang sunrise, pramis. It really is a splendor to behold and to experience.

Madilim rin ang itsura ng sunrise sa umpisa, para ring sunset/ blog.travelpod.com

Para roon sa mga hindi pa nakakaranas magmasid at maging bahagi ng pagsikat ng araw, payo kong subukan ninyo minsan. Hindi kayo magsisisi. Maaamoy nyo pa ang umaga, bukod sa makakita kayo ng mga hamog, ahaha. Oo, may amoy ang umaga. May amoy ang nature announcing the sun’s arrival in the mornings.

Kung nasa siyudad kayo, pili kayo ng parte ng lungsod na may greeneries at ang pupwestuhan ninyo, siyempre, facing the east side. Doon nyo abangan ang pagdating ni haring araw. Huwag doon sa inyong porch o sa likod-bahay, lalo na kung ang tirahan nyo ay nasa sentrong-sentro, puro pader na ang paligid at sala-salabid ang plumbings sa ilalim. Iba ang maaamoy nyo pag gayon, haha. Pwera-biro, magandang maranasan ang pagbubukang-liwayway.

Pag sunset, ang usual na nakikita natin, ang agawan ng dilim at liwanag. Andyan na ang overcast na clouds pero ang araw, nagpupumilit pa rin sa kanyang pwesto. Pag ganoong oras na papadilim na, ang dami pa ring bahagi ng langit na may golden rays. Kumbaga, the sun making its last bid para ipakita sa santinakpan na siya pa rin ang hari at siya ang mananaig. Kahit pa, andyan na ang gabi, nag-aantay pumalit.

Nag-iiba-iba rin ang mga kulay ng langit sa pagsikat ng araw/ photos.ferdzdecena.com

Pag sunrise, baligtad na ang equation, ahaha. Nag-i-struggle ang dilim na siya pa rin ang mangibabaw sa horizon habang andyan na’t sumisilip ang araw, nagsasabing siya naman. Tapos, magpapambuno ang dalawa – ang gabing papaalis at ang araw na padating. May wrestling, bale, na magaganap sa langit, haha. Pag nanaig na ang umaga, makikitang silently, nagri-recede ang gabi sa background. Ha, ha, parang gano’n.

Pagkatapos noon, ang mga buhay at bagay na andoroon sa setting will be bathed in sunlight, literally. Kung swerte at andoon ka, wala sa higaan, ahaha, maliligo ka ng liwanag. Babalutin ka nito, mula ulo hanggang paa. At kahit marami ka pang proble-problema sa buhay, haha, ika’y mapapangiti. Despite yourself, ang kulit lang.

Ang recommended place ko pala para ma-experience ang sunrise, sa gitna ng Binangonan Lake. Habang sakay kayo sa bangka, doon sa gitna ng islets doon, mamamangha kayo, as in… Pwede ring sa Laguna Lake. Actually, magkarugtong ang dalawang tubig na yoon.  :)

Ang tubig ng Laguna Bay ay dumadaloy sa mga isla sa Binangonan/ flickriver.com

Silip muna sa view ng lumang Maynila habang naghihintay ng tren/ flickr.com

Simula noong maligaw ako sa Quiapo, naka-apat na beses na yata akong bumalik-balik sa syudad ng Maynila. At siyempre, natutunan ko na ang aking aral – mag-LRT hangga’t maari, haha. Katunayan, napasobra yata ang aking pagsakay-sakay sa tren, Lines 1 and 2, pag nasa bandang Maynila. Kahit hindi naman kailangan, naghahanap ako ng excuse para makasakay sa mga ‘yon. Hindi na nga yata ako hinihingal pag-akyat-baba sa LRT platforms, ang husay lang.

Mas bago ang linyang ito ng tren at kulay purple/ article.wn.com

Anyway, ganito. Nahilig ako sa connecting flights, eerrr, connecting tubes ng mga tren, haha. Kahit naka-high heels ako, keber sa keber ang maglakad. Feel na feel, kainaman. Kabisado ko na yata kung saang windows mabilis bumili ng ticket, aling turnstiles ang gumagana at alin ang hindi,  at saang yellow lane dapat tumapat sa pagsakay, para hindi masyadong masikip sa loob ng train box, ahaha. Ako na…

Since nga na-revive ng  accidental sojourn sa Quaipo ang interes ko sa Maynila, haha, ang mga mata at isip ko ay para laging nagja-jot down notes pag ako’y nasa bandang Maynila na. Parang gustong i-absorb lahat – mauusok at nangingitim na islands sa ilalim ng train lines, mga basurang nakatambak sa sulok at pati mga mamang hubad-baro at mga manang na naka-leggings at sleeveless  (haha, ang sama ko) – naka-paste yata lahat ‘yon sa utak kong ewan.

Mga byaheng galing Sta. Cruz papuntang Blumentritt at Monumento/ victorvillanueva.net

Ganoon pa man, ang kwento ko sa inyo ngayon ay tungkol sa panulukan ng Rizal Avenue na mas kilala bilang Avenida,  at  sa Recto Avenue, kilala bilang Azcarraga Street noong araw (noong di pa rin ako ipinapanganak, hehe). Yan, Maynilang Maynila – walang duda, mga kapatid… All the smoke, dirts and grimes that one could imagine, ando’n, haha. Context pala muna, sa intersection na ‘yan, isang block lang ang layo ng connecting tube ng LRT1 sa LRT2.  Madadaanan mo ang lugar alinman pag galing kang Baclaran(Baclaran station) o Makati (Buendia station), papuntang Quezon City (para sa connecting trip to Cubao o Santolan station) . And vice-versa. Pwede rin namang pag galing ka sa bandang Tondo o kaya R. Papa at at ayaw mong sa EDSA dumaan pa-QC. Bale, mag-e-LRT1 ka muna tapos, sakay ng LRT2 pa-Katipunan. So, yon.

Mga busy na panulukan pareho ang Avenida at Recto. Ang Avenida kasi ay malapit na sa Sta. Cruz, isang abalang lugar at ang Recto naman ay malapit na sa Divisoria, isang pamilihang mas abala pa. Malapit din ang Recto sa Morayta at sa stretch ng tinatawag na University Belt. Kaya ayon, mataong lugar ang kanto ng Recto Avenue na nag-intersect sa Avenida. Mga sampong taon ang nakakaraan, nagagawi ako banda ryan dahil may bilihan do’n sa Recto ng art supplies. Enriquez Art Supply ang pangalan.

Ibang fastfood chain ang lessee sa kantong ito dati/ wn.com

So, noong isang araw, sinisilip ko kung andoon pa ba ang Enriquez. Di ko sigurado pero di ko na maaninag. Ang nakakatuwa, andoon pa ang lumang sinehan sa building na ‘yon. Hindi ko lang alam ang pangalan ng Cinerama o Theater. Pero, nakita ko, ang palabas ay pelikulang ang pamagat ay Daklot. O, di ba? Interesting, haha. Lalaki, siyempre ang nasa billboard, wink wink. Artistang di ko kilala. Doon ‘yon sa hilera ng Funeraria Paz Manila sa dulong kanto, Recto side at sa kabilang dulo ay may Chowking, sa kantong-kanto ng Recto and Avenida intersections. Twenty years ago, ang lessee establishment doon ay Cindy’s, isang fastfood chain na wala na sa ngayon. Kulay dilaw ang kainan ng Cindy’s at pula naman ang mga letra ng pangalan nito. Haha, tanda ko pa.

Pero sa same hilera, along Avenida side,  andoon pa rin and doing good business ang Baker’s Fair. Ito yong tindahan ng hopia at mga tinapay, may branch pa rin nito akong nakita kailan lang sa Cubao, sa may Farmer’s. Pag maglakad ka ng ng konting-konti lang, may Jollibee naman, ahaha. About half a block mula roon, pa-North sa Avenida, makikita mo na ang kailan lang ay binago, pinaganda at ni-revive na Manila Grand Opera Hotel, sa kanto ng Doroteo Jose. Daraanan mo muna, siyempre, ang mga nagtitinda ng yosi’t kendi, isang bus station papuntang Bagong Silang, isa pang istasyon pa-Bulacan naman at pati yaong mga nagtitinda ng tinging gulay galing Baguio.

Engrande raw ang lugar at tambayan ng alta sosyedad noong araw/ skyscrapercity.com

Anyway highway, sa kabilang side, Avenida pa rin, pa-Monumento,  sa tapat bale,  andoon pa rin ang istasyon ng bus papuntang North, mga byaheng Zambalez at Baguio. Dati, ang alam ko ay Victory Liner yata ‘yon. Hindi ko lang alam kung depot pa rin yon ng parehong kompanya. Pero halos ganoon pa rin ang itsura – matao, masikip, marumi, haha, maraming nagtitinda ng poncan at orange sa harap at mayroon na ring lansones at strawberries, ahaha. May mga tindahan pa rin ng biskwit at juice in tetra packs saka, M.Y. San na nasa balde at timbang dilaw at green, haha.

Sikat raw ang Odeon Theater noong 60s hanggang 80s/ skyscrapercity.com

Sa kantong-kanto noon, andoon dati ang Odeon Theater. Naku, sikat ‘yon noong araw, as in, let’s say, thirty years ago, haha. Kasi, sabi ni SuperlolongPinoy, doon daw ipinapalabas ang Bruce Lee at James Bond movies. Ahaha, hindi ko talaga alam, isang beses lang yata ako nakanood doon. Oh, basta, ilang taon lang ang nakalilipas, inalis na ang movie house na ‘yon at ginawa na ‘yong Odeon Shopping Mall. Dangan kasi, ang building na ‘yon mismo ang nasa ilalim ng connecting tube ng LRT. Bale, daanan ito ng sangkatutak na passersby at commuters.

Sa tapat naman nito, sa Recto side, pareho pa rin halos ang establishments. By the way, clockwise ang direksyon ng paglalarawan ko, ha…. So, yon, halos iyon at iyon pa rin ang mga tindahan at kainan doon sa pagtawid ng Odeon papunta sa kabilang side ng Recto. Pati yata mga nagtitinda at tumatambay, ‘yon pa rin. Marumi talaga ang sulok na iyon, excuse me lang po. Maraming nagtitinda ng kung anu-ano sa bangketa – may pagkain, may prutas, may pang-ayos ng buhok at iba pa –  nasa portable tables ang mga paninda o kaya, sa kariton. Tapos, sa kalsada, doon pa sa mismong kantong-kanto humihinto ang mga byaheng Punta, San Juan, Cubao at Morayta – galing lahat sila sa Divisoria. So, yon nga, it’s a busy place, patatawarin. At may karakter, haha, hindi nga. Kumbaga, you want a slice of Manila at it’s finest (or most naked, haha)? Doon ka tumingin.  Marami kang makikita, pramis.

Ganito pa ang itsura ng projection room ng lumang sinehan ng Dilson/ http://my_sarisari_store.typepad.com

Iyong tiles pa lang ng bangketa ang tingnan mo, mapapansin mong mas matanda pa yon sa ‘yo o baka pati sa mga magulang mo, ahaha. Tapos, ang mga nakapagkit na usok at dumi, baka pwede nang bomoto, ahihi. Anyway, ang good news ko sa mga mahihilig sa picture ng city decadence, ahaha, andoon pa ang lumang theater o movie house doon. Dilson ang pangalan. At may palabas pa. Lumang bold movie na hindi sikat, siyempre. Ayon tuloy, hindi ko natandaan ang pamagat. Ang sistema ng ticketing nila roon ay ‘yong dati pa, ha? Iyong pink o green na rectangular paper na pinipilas, haha.

Pero, eto ang better news, sa katabing building nito, andoon pa ang isa pang lumang sinehan, ang Holywood Theater. Nakow, sikat ito! Ang claim to fame ng sinehang ito ay dito lang naman ang shooting ng movie ni Papa Piolo Pascual noong babago pa nating nabi-bistahan ang kanyang kapogian, ahaha. Opo, wala nang iba, sa Holywood Theater nag-shoot ang Lagarista. Ah, basta, hindi ko na ‘yon ikukwento, i-download nyo na lang ang kopya, sakaling hindi nyo pa napapanood, haha.

Dito nag-shoot ang pelikulang Lagarista ni Piolo Pascual/ http://my_sarisari_store.typepad.com

Ganoon pa rin ang itsura ng Hollywood Theater, may orchestra, may balcony at may loge, haha. Lumang ticketing system din. Double picture na bold nga pala ang palabas. Hindi ko rin maalala ang pamagat pero iyong isa ay may salitang ligaya at ang isa naman ay may hiram. O, Hiram ‘ata mismo ang pamagat noong isang movie? O, yan din pala ang palabas doon sa google pic na nahanap ko, ahaha, ang kulit lang… Kung hindi ba naman tunog steamy ang mga movies na ‘to, ewan ko lang, ahaha. Ah, at saka nga pala, ang billboards nitong mga sinehang naikwento ko ay iyong luma pa rin, yong hand-painted sa Signs and Crafts shops noong araw? Di ba ngayon, tarpaulin na ang karamihan o di kaya, movie poster na lang sa cinema lobbies? Nakaka-miss din nga pala ‘yong manu-manong billboards na uso dati, naman.

At any rate, ang Hollywood Theater ay may katabing isa pang building na nagha-house sa Little Hollywood Restaurant, isang kainang ang especialty raw ay crispy pata. Basta, nadiskubre ko na ito dati,  last quarter last year pa, ahaha. Isang kainang kulay dilaw at orange ang mga upuan,  magkaharapan ang diners sa upuang may sandalan ng likod at ang itsura nito’y lumang noodle and dimsum house, na mga lumang parokyano ang tumatambay, haha. May videoke na (concession sa makabagong panahon) at mahal ang kape. Nescafe lang, trenta pesos na, haha. Parusa siguro yon sa usiserang nakikiupo para magmasid-masid, sus.

Ganoon pa man, balik na tayo uli sa kantong-kanto mismo ng panulukan. Doon sa sinasabi kong busy at di-kalinisang kanto, ang katapat nito sa Avenida side ay mga lumang buildings pa rin. Iyon pa ring mga dati, palagay ko. Parang iyon pa rin ang lessees, tenants at mga vendors sa harap. Pag umusud-usod ka banda roon, makikita mo pa rin ang sign ng Alemar’s Bookstore. Hindi ko lang alam kung bukas pa itong establishment, sarado kasi noong ako ay dumaan.

Sa bandang kaliwa ng view ang Merriam & Webster, katapat sa kanan ang Alemar's/ panoramio.com

Pero parang ganoon pa rin ang itsura noong corner. Ang isang building doon, natatandaan kong Arguelles Building yata ang pangalan. Ang itsura nito, ‘yong typical gray cement building gaya  sa bandang Binondo at Divisoria – space for shops sa ibaba, maaring stockroom sa second and third floors, at residences na sa top floors. Iyon bang tipong ang mga sira at maalikabok na bintana ang nagsisilbing testimony sa commercial place na has seen better days? Ahaha. Basta, parang gano’n.

Halos magkatapatan ang Alemar’s at ang Merriam and Webster sa kabilang side. Pero itong huling bookstore, nagbagong-anyo na. Medyo pinaganda na at pinaliwanag ang loob, parang mas malinis kaysa dati at mas maayos. Ganoon pa man,  ang mga katabi nitong tindahan ng mumurahing pantalon at belts, halos iyon pa rin, pareho pa rin halos sa twenty years ago. May nagtitinda pa rin ng manggang binalatan sa harap at may burger joint pa ring katabi, na tila tambayan ng lahat.

Nagsasalubong sa Doroteo Jose Station ang LRT 1 and 2, kalapit ng Recto at Avenida/ manilahub.i.ph

At sabi ko nga, huwag kang masyadong titingin sa bandang baba, kasi naman nga, ang tiles, ang tiles. May panahon kayang nakaranas din ang mga iyong ma-hose down at ma-scrub? Ahaha, ang lagay ay nagtatanong lang. Nagtatanong ang isang taong siya namang may penchant gumawi sa mga lugar na ang sabi, seedy places daw. Asus.  :)

Ang pag-ibig daw ay isang pag-aalay/ wentokoto.blogspot.com

“At dahil mahal kita, handa akong magparaya. Kahit katumbas nito’y kasawian.” Iyan ang madamdaming awit na naulinigan ko kaninang umaga, courtesy ng kapitbahay naming masipag magpatugtog, haha. Ito ang isa sa mga lumang kantang pinapahaba ang boses, Beegees style. Kung bagbagan at bagbagan ng damdamin ang usapan, winner ang piyesang ito. Sabi talaga sa umpisa, “Ika’y patuloy kong mamahalin. Maging sino ka man, di na magbabago ang pag-ibig ko.” Naman, panalo, di ba?

Iyon daw ang totoong love, generous na, unconditional pa. Walang hinihinging kapalit, hindi nagbibilang and makes or asks for no excuses. Saan ka pa? Ahaha. Kaya masarap din ang feeling ng nai-in love, nagkakaroon ka ng chance na maging selfless, ‘ika nga. Wala kang cares, makapagbigay lang, maipaabot mo lang sa mahal mo ang iyong pagtatangi. Maski magmukha kang tanga, okey lang. Hahamakin mo ang lahat, maging ang sarili mo, ha, ha. Actually, higit at una sa lahat, ang sarili mo ang iyong hinahamak, pag inlababo, patatawarin.

E, ano’ng gagawin, dumarating ang mga ganoong pagkakataon? Pag gayon, tatakbuhan mo ba, iisnabin, iiwasan? Madalas, oo. Pero may mga panahong hindi, haha. Hinaharap mo, tinatagpo. In short, nangangahas ka at nagbabakasakali. Baka isang araw nga naman, ang once-in-a-lifetime chance mo ay andyan na, ha, ha. Iyan ang tao, laging nagmamahal, laging umaasa at laging vulnerable.

Kasi, sabi sa isa pang kanta, “Kung di ako magmamahal, sino ako?” Naman.

Maaring i-click at pakinggan ang video sa ibaba:

Ang pista ng Quaipo yata ang parang pilgrim ng maraming Kristyano sa Pilipinas/ thebereans.net

Dalawang araw ang karaniwang inaabot ng pagdiriwang ng pista ng Nazareno sa Quiapo. Petsa otso ng unang buwan ng taon, sa bisperas at sa mismong araw, sa ika-9 ng Enero. Pero ngayong 2012, inabot ng tatlong araw ang celebration dahil hindi raw makausad-usad ang prosesyon. Ang di-kagandahang nangyari roon ay nasira raw ang tatlong gulong ng karosa o float sa early part pa lang ng procession, sa bandang Quirino pa lang.

Naalaala ko pa namang noong isang linggo, iyon ang highlight sa balita. Idine-demo noong architect kung gaano at paano medyo mas hi-tech, mas state of the art, ang karosa ngayong taon. Custom-built daw para kung dumugin man daw ng devotees sa parada ang imahe ng Nazareno, mas kayang mag-endure noong sasakyan. Anyway, hindi rin. Hindi rin daw kinaya, sabi.

E, siyempre, huwag na nating pag-usapan kung paano nagiging enthusiastic ang mga Pinoy pagdating sa pahiran ng panyo sa Poon. Ang sumasagi agad sa isip ko ay ang paglubog ng ferry noong araw sa isa sa mga selebrasyon ng Penafrancia festival. Ganoon din. Nabigatan masyado ang sasakyang-pandagat na kinalalagyan ng poon kaya tumagilid iyon at lumubog .  Ayon…

Anyway, daloy ng traffic lang naman yata ang naapektuhan sa pagka-delay ng 2012 na parada. Wala yatang taong nasaktan o nasugatan. Marami lang siguro ang nainip at siyempre, may mga nagutom. Pero ganoon naman yata palagi, handang magutom at makipagsiksikan ang mga deboto para maging bahagi ng taunang okasyon sa Quiapo.

Nasa Quiapo ako sa mismong araw ng kapistahan ng Itim na Nazareno.  Di ko naman sinasadya. Ang nangyari ro’n, nag-dyip  ako sa halip na usual na nagta-taxi. Sumakay ako ng pa -Sta. Cruz. Ayon na ang aking malaking pagkakamali, haha. Magkatabi nga pala ang Sta. Cruz at Quiapo? Inangkopo, ba’t walang nag-remind sa akin, pambihira! At ba’t hindi ko naisip? Rerouted pala ang mga sasakyan sa Maynila. Kung saan-saan dumaan itong sinasakyan ko at ang ending, sa bandang Recto Avenue. Sumuot sa isa sa mga gilid na kalye at iyon, natagpuan ko na lang ang sarili ko sa Quiapo: likod. Sa mismong araw ng pista ng Quiapo kung kailan may milyong tao sa lugar. Haha, ang saya lang.

Ang ginawa ko ay bumaba na lang at naghanap ng makakainan dahil lunchtime na. Lunes na lunes, ang daming kailangang gawin, andoon ako sa panulukang iyon.  Andoon na rin lang, hindi na ako nag-object. Hindi ko akalaing ang ka-engotan ko’y gayon na lamang, haha. Pero, oks na rin.  Sa isang karinderyang lutong-bahay ako umupo at kumain. Ayos naman, family-business type na kainan, malinis naman. Pwede na ang luto, parang luto ko lang, haha.

Habang kumakain, ang dami kong nakikitang dumaraang devotees. May mga pira-piraso rin ng prosesyong napapadaan. Tipong contingents, ba? May representation nga pala ang ganoong prosesyon, may delegation ang bawat lugar at grupo ng devotees. E, di masaya, napanood ko sila. Ang dami ng naka-T-shirt na may design ng Nazareno, ‘yong Hesus na may koronang tinik? Iba’t iba ang kulay, iba’t iba rin ang nakasulat. Mayroong ang nakalagay,  “Ama, patawarin mo sila. Di nila alam ang kanilang ginagawa.” Meron namang ang sabi, “Ama ko, ako ay nauuhaw.”

Maghapon at magdamagang pagpila para makasilip o makapahid man lang sa imahe/ remate.ph

May mga mag-asawang talagang humahangos pero sige, tuloy. Basta, sa itsura nila, mukha silang mag-asawa at panata nila ang uma-attend sa yearly celebration ng Quaipo. Merong magkakabarkadang babae , may mga lalaking mukhang magkaka-tropa at meron din namang barkadahan ng magkaka-kapitbahay. Mayroong mga kalbo, yong mukhang nagpakalbo para sa okasyon? Kamukha ng ginagawa ng ibang Pinoy pag Mahal na Araw, gano’n.  Mayroon ding mga nakayapak, marami. Medyo napatingin ako roon. Mainit kaya noon? Hahaha. Pero, trip nila ‘yon, panata nila. Sino ba naman ako para humusga kung tama ‘yon o mali? Basta ang alam ko, mainit kahapon at siguro, mainit ang yumapak sa kalsada, haha.

Pero ang dami kong nakita sa araw na iyon. Hindi lang mga taong gustong mag-abang sa imahe ng Nazareno, makipahid ng panyo sa Poon at mag-sakripisyo para sa kanilang debosyon. Ang nakita ko pa at napansin, ang lumang Quiapo. Ang dating Quiapo. Pag sa usual connotation natin, ang Quiapo ay ang simbahan, ang parada at ang Quezon Avenue, ang main street ng Quaipo area. Idagdag pa natin ang Quiapo market sa ilalim, ang kalye ng Raon na bilihan ng lens ng camera, speakers ng sound system at spare parts ng appliances, at ang Carriedo, ang kalsadang nagdurugtong sa Quiapo at Sta. Cruz. Pero hindi rin. Ang Quaipo nga pala ay ang mga bahay, mga residente at samutsaring pamumuhay din ng mga taga-roon. Kumbaga, Old Manila siya, susmaryosep.

Ang likod at mga gilid-gilid ng Quezon Avenue ay representative ng isang lumang era. Mga bahay na luma na na hindi na, hindi pa, ipinapa-repair at ang itsura ay isandaang taon na o higit pa, hinati-hati lang para maging boarding houses. Iyong iba naman, nilagyan ng karinderya sa ilalim, iyong iba ay tindahan na may load para sa cellphones at yong iba, general merchandize stores o tipong krudong business center – may Xerox, may school supplies at may tindang diapers, haha. Anything to supplement the income, kumbaga. Tipong eking a living, medyo nag-concede sa commercialization ng lugar pero pinanatili pa rin ang old way of life nila. Maski ang itsura ng kanilang mga bakod, patungan ng paso ng halaman at gates, marami ay hindi binago. Iyon pa rin, lumang Maynila pero bago na ang mga tao, ang mga nakatira.

Makulay ang Quaipo at gayundin marahil ang buhay ng mga bata roon/ flickr.com

Maraming mga bata at kabataang bading. Marami ring mga batang babaeng ang liliit pa pero mukhang magkaka-career bilang starlet, haha. Basta, mukhang may future sila sa larangang iyon, ahaha uli. Meron ding siyempreng mukhang magiging big-time criminals pagdating ng araw, ahaha. Iyon ay kung di pa sila nag-uumpisa sa eksena ngayon, habang bubot at trainable pa, haha. Mayroon din siyempreng mga mukhang ordinaryong batang nag-aaral sa eskwela, mga ordinaryong Nanay na naghahatid sa anak at mga ordinaryong Tatay na pumapasok sa araw at naglalasing sa gabi, haha. May senior citizens din, ‘yong tipong walang gaanong pakialam sa itsura ng paligid, basta tuloy lang sila sa nakasanayan nilang routines, may parada man o wala, matao man o hindi, may nanghuhuli mang pulis sa malapit. Basta…

Ayon ang Quaipo na napagmasdan at napanood  ko uli kahapon, sa loob ng wala pa sigurong isang oras. Ang hindi ko makakalimutan ay ang mga lumang grills ng bahay, ang beams noong iba – yong ma-elaborate ang designs, parang sa mga bahay sa Crisologo Street sa Ilocos – at ang mga pambakod na tanim, marami pa roon ang bahay na may bougainvilla plants na eksaktong naglalaglagan ang mga bulaklak kahapon. Ang gandang tingnan. Parang autumn na hindi naman, haha. Nasa Pilipinas kaya ako?

Ang Quiapo nga pala ay isang piraso ng lumang Maynila/ traveleronfoot.wordpress.com

Anyway, noong nasa byahe na ako papunta na talaga sa aking pupuntahan, at sa awa naman ng langit, mabilis lang, saka ko lang naisip: ang mga nakasulat nga pala sa T-shirts ng Nazareno devotees ay ang Seven Last Words. Ahaha. At noong araw ay kabisado ko ang Bible, susme.  Pero, noon ‘yon. Noon.

Sa mga namista, nakiparada at nakibahagi sa pagdiriwang ng pista ng Nazareno, sana ay nakauwi na kayo at nakapahinga sa inyong bahay-bahay. Mayroon pa uli sa susunod na taon, ha, ha.

Pero next year, sakaling mapunta uli ako sa Maynila sa a-nwebe ng Enero,  mag-i-LRT   na ako, patatawarin!

Pusikit ang dilim, ang hangin ay banayad

Pumasok na sa bahay, mga batang naghahabulan

Humimlay na sa puno ang mga manok at kilyawan

Kanina pang namaalam itong si haring araw.

Maagang magpaalam ang araw pagdating ng hanging amihan/ pranzkaeno.tumblr.com

Di ko na naabutan, paghalik ng mga butiki sa lupa

Di ko napansing gabi na, kung magpakita ang mga tala

Hinahanap ko ang mga alitaptap na iilaw sa daan

Hinahantay ko ang mga ulap na maghahatid sa buwan.

Pusikit ang dilim

kislap ng iyong mata

ang tanging tanglaw.